İlişkiler10 dk okuma

İnsanlar Neden Aldatır?

İnsanlar neden aldatır? Araştırmaların ortaya koyduğu aldatma nedenleri, bağlanma stillerinin rolü, aldatılmanın etkileri ve güveni yeniden inşa etme yolları.

Affekt Editör·
İnsanlar Neden Aldatır?

Mutlu ve umut dolu başlayan bir ilişki neden bir gün ihanetle sarsılır? Aldatma, ister kendi hayatımızda ister çevremizdeki insanların hayatında karşılaşalım, en çok soru işareti bırakan deneyimlerden biridir. Aldatılan kişi “Neden?”, “Bende ne eksikti?”, “Bunu nasıl göremedim?” sorularıyla boğuşurken, aldatan kişi de çoğu zaman kendi davranışını tam olarak açıklayamaz.

Bu yazıda aldatmayı ahlaki bir yargıyla değil, psikolojik bir olgu olarak ele alıyoruz. Araştırmaların aldatmanın nedenleri hakkında neler söylediğine, bireysel ve ilişkisel risk etkenlerine, aldatılmanın ruh sağlığı üzerindeki etkilerine ve ilişkiyi sürdürmeyi seçen çiftlerin güveni nasıl yeniden inşa edebileceğine bakacağız. Amacımız aldatmayı mazur göstermek değil; onu anlamak ve bu zor deneyimle baş etmenize yardımcı olacak bir çerçeve sunmak.

Aldatma nedir? Tanımlar kişiden kişiye değişir

Aldatmayı konuşmanın ilk zorluğu, neyin aldatma sayıldığı konusunda herkesin aynı fikirde olmamasıdır. Fincham ve May'in 2017 tarihli derlemesi, araştırmacıların bile “sadakatsizlik”, “ilişki dışı ilişki” ya da “ilişki dışı cinsellik” gibi farklı terimler kullandığını ve bunların farklı davranışları kapsadığını vurgular. Kimi çiftler için cinsel temas olmadan kurulan yoğun bir duygusal yakınlık da aldatmadır; kimileri için ise sınır yalnızca fiziksel ilişkidir.

Genel olarak aldatma, bir ilişkide açıkça ya da örtük olarak kabul edilmiş tekeşlilik anlaşmasının partnerin bilgisi ve onayı dışında ihlal edilmesi olarak tanımlanabilir. Bu ihlal cinsel, duygusal ya da çevrim içi olabilir. Mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya, sınırların daha da bulanıklaştığı yeni alanlar yarattı. Bu nedenle ilişkilerde neyin kabul edilebilir olduğunu açıkça konuşmak, sonradan yaşanabilecek büyük kırılmaların önüne geçmenin önemli bir yoludur.

Araştırmalar aldatmanın nedenleri hakkında ne söylüyor?

Aldatmanın tek bir nedeni yoktur. Selterman, Garcia ve Tsapelas'ın aldatma deneyimi olan yüzlerce kişiyle yürüttüğü çalışma, insanları ilişki dışı bir ilişkiye yönelten sekiz farklı motivasyon tanımladı: öfke, düşük benlik saygısı, sevginin azalması, düşük bağlılık, çeşitlilik ihtiyacı, ihmal edilmişlik hissi, cinsel arzu ve koşulların etkisi. Bu motivasyonlar çoğu zaman tek başına değil, bir arada görülür.

Aynı araştırmacıların sonraki çalışması, kişiyi aldatmaya yönelten nedenin aldatma deneyiminin niteliğini de etkilediğini gösterdi. Örneğin sevginin bittiğini hisseden ya da kendini ihmal edilmiş hisseden kişilerde ilişki dışı bağ daha duygusal bir nitelik kazanırken, durumsal ya da cinsel arzu odaklı motivasyonlarda deneyim daha kısa süreli ve daha az duygusal olabiliyordu. Aşağıda bu motivasyonların en sık görülenlerini daha ayrıntılı ele alıyoruz.

İlişkide tutkunun ve yakınlığın azalması

Uzun ilişkilerde ilk dönemin yoğun tutkusunun zamanla yerini daha sakin bir bağlılığa bırakması doğaldır. Ancak bazı insanlar bu değişimi sevginin bittiği şeklinde yorumlar ve ilk dönemin heyecanını yeniden yaşamak için ilişki dışına yönelir. Allen ve Rhoades'in çalışması, ilişki dışı partnere daha fazla duygusal bağlanmanın, aldatmadan önce ana ilişkideki yakınlıktan duyulan memnuniyetsizlikle ve çekimin zaman içinde yavaş yavaş gelişmesiyle ilişkili olduğunu gösterdi. Yani duygusal aldatmalar çoğu zaman bir anda değil, ilişkide fark edilmeyen bir boşluğun içinde adım adım büyür.

Monotonluktan kaçış ve çeşitlilik arayışı

Bazı insanlar hayatın tekdüzeliğinden, belirli bir ilişkinin sınırları içinde kalmaktan sıkılır ve yeniden “içinde kelebekler uçuşsun” istemeye başlar. Yenilik arayışı insan doğasının bir parçasıdır; ancak bu ihtiyaç ilişki içinde konuşulmadığında ve birlikte yeni deneyimlerle karşılanmadığında ilişki dışında aranabilir. Aldatan kişi kısa süreli bir heyecan yaşarken partnerinde yarattığı duygusal yıkımı çoğu zaman göz ardı eder.

Öfke ve intikam arzusu

Araştırmalarda öfke, aldatmanın açıkça tanımlanmış motivasyonlarından biridir. Daha önce aldatılmış ya da incitilmiş biri, bu acıyla baş etmekte zorlandığında intikam almak için aldatabilir. Benzer şekilde, partnerinin ilgisizliğine ya da sürekli eleştirisine öfkelenen bir kişi aldatmayı sessiz bir cezalandırma yolu olarak görebilir. Bu durumda aldatma, ilişkide dile getirilmemiş bir öfkenin dolaylı ifadesi hâline gelir.

Benlik saygısı ve beğenilme ihtiyacı

Kimi insanlar için aldatma, “Hâlâ beğeniliyorum, hâlâ çekiciyim” duygusunu yaşamanın bir yoludur. Bu ihtiyaç, örneğin orta yaşa girmenin, kariyerde bir hayal kırıklığının ya da ilişkide değersiz hissetmenin getirdiği kırılganlıkla güçlenebilir. Başka birinin ilgisi kısa bir süre için benlik değerini onarıyormuş gibi gelse de bu onarım genellikle geçicidir ve ardından suçluluk ile utanç gelebilir.

Sevgi, şefkat ve ilgi görme isteği

İlişki yaşamasına rağmen kendini yalnız hisseden bazı insanlar, aradığı ilgiyi ve şefkati başka birinde bulma arzusuyla sadakatsizliğe yönelebilir. Araştırmalarda “ihmal edilmişlik” olarak tanımlanan bu motivasyon, aldatmanın ilişkideki karşılanmayan duygusal ihtiyaçlarla ne kadar iç içe geçebildiğini gösterir. Bu, aldatmanın sorumluluğunu ihmal edilen partnere yüklemek anlamına gelmez; ancak ilişkinin ihtiyaçları konuşmaya ne kadar alan tanıdığı sorusunu gündeme getirir.

Koşullar ve fırsat

Her aldatma uzun süreli bir memnuniyetsizliğin sonucu değildir. Alkolün etkisi, uzun süreli ayrılıklar, iş seyahatleri ya da yoğun stres dönemleri gibi koşullar da araştırmalarda tanımlanan motivasyonlar arasındadır. Bu durum, aldatmanın yalnızca ilişkinin kalitesiyle değil, kişinin dürtülerini ve sınırlarını yönetme biçimiyle de ilgili olduğunu gösterir.

Duygusal ve çevrim içi aldatma

Aldatma denince çoğu zaman akla cinsel bir ilişki gelir; ancak pek çok kişi için en derin yarayı duygusal aldatma açar. Partnerin başka biriyle düzenli olarak mahrem duygularını paylaşması, ilişkideki sorunları önce o kişiye anlatması ya da bu yakınlığı gizlemesi, fiziksel bir temas olmasa bile güvenin temelini sarsabilir. Duygusal aldatma çoğu zaman masum bir arkadaşlık gibi başlar ve sınırların nerede aşıldığı ancak geriye bakıldığında fark edilir.

Dijital iletişim bu alanı daha da karmaşık hâle getirdi. Gizli mesajlaşmalar, flört uygulamalarında aktif bir profil tutmak ya da sosyal medyada süregelen yakın yazışmalar, çiftlerin birbirinden farklı yorumlayabildiği davranışlardır. Bu yüzden ilişkinin başında ya da uygun bir anda “Bizim için neler kabul edilebilir, neler değil?” sorusunu açıkça konuşmak, yanlış anlaşılmaların ve kırgınlıkların önüne geçebilir. Bir davranışı partnerinizden saklama ihtiyacı hissediyorsanız, bu çoğu zaman bir sınıra yaklaştığınızın işaretidir.

Bağlanma stilleri ve aldatma

Çocuklukta bakım verenlerimizle kurduğumuz ilişkiler, yetişkinlikteki yakın ilişkilerde nasıl bağlandığımızı etkiler. Allen ve Baucom'un çalışması, kaygılı ya da korkulu bağlanma stiline sahip kişilerin ilişki dışı bağları açıklarken daha çok yakınlık ihtiyacından söz ettiğini gösterdi. Kaygılı bağlanan biri için ilişki dışı bir ilişki, ana ilişkide karşılanmadığını hissettiği güvence ve yakınlık arayışının bir uzantısı olabilir.

Kaçıngan bağlanma stiline sahip kişilerde ise tablo farklı olabilir: Yakınlık arttıkça boğulma hissi yaşayan biri, ilişki dışı bağları özerkliğini koruma ya da duygusal mesafeyi sürdürme yolu olarak kullanabilir. Bağlanma stillerini bilmek kimseyi mazur göstermez; ancak hem aldatan hem de aldatılan kişinin kendi tepkilerini anlamasına yardımcı olabilir.

Kişilik ve ilişki özellikleri: Kimler daha riskli?

Aldatmayı önceden kesin olarak tahmin etmek mümkün değildir. Mark, Janssen ve Milhausen'in yaklaşık 900 kişiyle yürüttüğü çalışmada aldatmayı yordayan etkenler cinsiyetlere göre farklılaştı: Erkeklerde cinsel uyarılmaya yatkınlık gibi kişilik özellikleri, kadınlarda ise ilişkiden duyulan mutsuzluk ve cinsel uyumsuzluk daha belirleyiciydi. Dindarlık ya da eğitim düzeyi gibi demografik özellikler ise beklenenden daha az açıklayıcı oldu.

Bu bulgular, aldatmanın hem bireysel özelliklerin hem de ilişkinin dinamiklerinin birlikte şekillendirdiği karmaşık bir davranış olduğunu gösterir. “Mutlu bir ilişkide aldatma olmaz” ya da “Aldatan herkes aynı nedenle aldatır” gibi genellemeler bu karmaşıklığı açıklamakta yetersiz kalır.

Aldatılmanın psikolojik etkileri

Aldatmanın nedeni ne olursa olsun, aldatılan kişi üzerinde derin bir duygusal yıkıma yol açabilir. Roos ve arkadaşlarının evli olmayan genç yetişkinlerle yürüttüğü çalışma, partnerin aldatmasının kayda değer sayıda kişide travma sonrası stres belirtilerine yol açabildiğini gösterdi. Bu belirtiler depresif belirtilerle ilişkiliydi ve kısmen olaydan sonra gelişen olumsuz düşüncelerle, örneğin “Kimseye güvenemem” ya da “Bende bir sorun var” inançlarıyla açıklanıyordu.

Aldatılan kişiler sıklıkla şu deneyimleri yaşar: olayın görüntülerinin zihne istemsizce gelmesi, partnerin telefonunu ya da hareketlerini sürekli kontrol etme isteği, uyku sorunları, yoğun öfke ve üzüntü dalgaları, kendini suçlama ve değersizlik hissi. Uzun vadede aldatılma deneyimi kişinin kendini, ilişkileri ve dünyayı algılayış biçimini değiştirebilir. Bu tepkiler bir zayıflık işareti değil, derin bir güven kırılmasına verilen anlaşılır yanıtlardır.

Aldatılan kişi kendine nasıl destek olabilir?

  • Duygularınıza izin verin: Öfke, üzüntü, şaşkınlık ve hatta rahatlama aynı gün içinde birbirini izleyebilir. Bu duyguların hepsi doğaldır.

  • Büyük kararları acele etmeyin: İlk günlerde ilişkiyi bitirme ya da sürdürme yönünde kesin bir karar vermek zorunda değilsiniz. Kendinize zaman tanıyın.

  • Kendinizi suçlamayın: İlişkide sorunlar olmuş olabilir; ancak aldatma kararı aldatan kişiye aittir. “Bende ne eksikti?” sorusu çoğu zaman acıyı derinleştirir.

  • Bedeninize iyi bakın: Uyku, beslenme ve hareket, yoğun stres dönemlerinde duygusal dayanıklılığın temelidir.

  • Güvendiğiniz biriyle konuşun: Yaşadıklarınızı yalnız taşımak zorunda değilsiniz. Ancak her ayrıntıyı herkesle paylaşmak da ileride pişmanlık yaratabilir; kiminle ne kadar paylaşacağınızı seçin.

  • Profesyonel destek alın: Bireysel terapi, travmatik tepkilerle baş etmenize ve bundan sonrası için sağlıklı kararlar vermenize yardımcı olabilir.

Aldatmadan sonra ilişki kurtulabilir mi?

Bazı çiftler aldatmanın ardından ilişkiyi sonlandırmayı seçer, bazıları ise güveni yeniden inşa etmek için birlikte çalışmaya karar verir. Her iki seçenek de meşrudur ve doğru karar her çift için farklıdır. Araştırmalar, ilişkiyi sürdürmeyi seçen çiftler için umut verici bir tablo çiziyor. Atkins ve arkadaşlarının davranışçı çift terapisi üzerine yürüttüğü çalışmada, aldatma yaşamış çiftler terapiye daha yüksek sıkıntı düzeyiyle başlasa da, aldatmanın terapiden önce ya da terapi sırasında açığa çıktığı çiftler terapi boyunca ilişki doyumunda belirgin ilerleme gösterdi.

Gordon, Baucom ve Snyder'ın geliştirdiği bütünleştirici yaklaşım, aldatma sonrası iyileşmeyi üç aşamada ele alır. İlk aşama olayın yarattığı etkiyle baş etmeyi, yani yoğun duyguları yönetmeyi ve gündelik hayatı yeniden düzenlemeyi kapsar. İkinci aşama aldatmanın hangi bireysel ve ilişkisel koşullarda gerçekleştiğini anlamaya odaklanır. Üçüncü aşama ise ilerlemek, yani affetmenin mümkün olup olmadığını değerlendirmek ve ilişki hakkında bilinçli bir karar vermektir. Bu yaklaşımla çalışılan çiftlerin çoğunda terapi sonunda duygusal ve ilişkisel sıkıntının azaldığı, incinen partnerin de affetme düzeyinin arttığı görüldü.

Güveni yeniden inşa etmek için atılabilecek adımlar

  1. Sorumluluğu tam olarak almak: Aldatan partnerin olayı küçümsemeden, partnerini suçlamadan sorumluluk alması, iyileşmenin başlangıç noktasıdır.

  2. İlişki dışı bağı sonlandırmak: Güvenin yeniden kurulabilmesi için ilişki dışı bağın net biçimde ve kalıcı olarak bitirilmesi gerekir.

  3. Şeffaflık: Bir süre için daha fazla açıklık, örneğin nerede olunduğunu paylaşmak, incinen partnerin güven duygusunu yeniden kurmasına yardımcı olabilir.

  4. Sorulara sabırla yanıt vermek: İncinen partner aynı soruları tekrar tekrar sorabilir. Bu, travmatik bir deneyimi anlamlandırma çabasının parçasıdır.

  5. İlişkinin dinamiklerine bakmak: Aldatmayı mümkün kılan iletişim kopukluklarını, karşılanmayan ihtiyaçları ve çatışma örüntülerini birlikte incelemek.

  6. Zamana izin vermek: Güven bir anda kırılır ama yavaş yeniden kurulur. İyileşme genellikle aylar, bazen yıllar sürer ve iniş çıkışlar içerir.

İlişkinizi korumak için neler yapabilirsiniz?

Hiçbir yöntem aldatmayı tamamen önleyemez; ancak sağlıklı bir ilişki iklimi riski azaltabilir. Beklentileri ve sınırları açıkça konuşmak, duygusal ihtiyaçları suçlamadan dile getirmek, ilişkide yeni deneyimlere birlikte yer açmak, çatışmaları biriktirmeden ele almak ve birbirine düzenli olarak zaman ayırmak bunların başında gelir. Özellikle ilişkide uzaklaşma hissi başladığında bunu görmezden gelmek yerine erkenden konuşmak, sorunların sessizce büyümesini önler.

Konuyu daha derinlemesine okumak isteyenler için iki kitap önerisi: Psikiyatrist Willy Pasini'nin Sadakatsiz Aşklar ve Prof. Dr. Mehmet Zihni Sungur'un Aşk, Evlilik, Sadakatsizlik adlı kitapları, aldatmanın psikolojik ve ilişkisel boyutlarını farklı açılardan ele alır.

Ne zaman profesyonel destek almalısınız?

Aldatma, ilişkinin her iki tarafı için de yoğun duygular doğuran bir kriz olabilir. Aşağıdaki durumlarda bir uzmandan destek almayı düşünebilirsiniz:

  • Aldatıldığınızı öğrendikten sonra haftalardır uyuyamıyor, işinize ya da günlük hayatınıza odaklanamıyorsanız,

  • Olayın görüntüleri istemsizce zihninize geliyor ve sizi yoğun biçimde sarsıyorsa,

  • İlişkiyi sürdürmeye karar verdiniz ama aynı kavgalar tekrar tekrar yaşanıyorsa,

  • Aldatan taraf olarak davranışınızın nedenlerini anlamak ve tekrarlamamak istiyorsanız,

  • Yoğun umutsuzluk ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız. Böyle bir durumda hemen destek isteyin; acil bir durumda 112'yi arayın.

Bireysel terapi duygusal yükle baş etmenize, çift terapisi ise güvenin yeniden inşası ve ilişki hakkında bilinçli bir karar vermeniz için güvenli bir alan sunar. Online terapi ile bu desteğe bulunduğunuz yerden ulaşabilirsiniz. Destek almak için ilişkiyle ilgili kesin bir karar vermiş olmanız gerekmez; terapi, kararsızlık döneminde de düşüncelerinizi netleştirmenize yardımcı olabilir.

Bu yazının ilk versiyonu Psk. Sezanur Arslantürk tarafından kaleme alınmıştır.

Sıkça sorulan sorular

Aldatma ilişkinin kesinlikle bittiği anlamına mı gelir?

Her zaman değil. Bazı çiftler aldatmanın ardından ilişkiyi sonlandırmayı seçerken bazıları güveni yeniden inşa etmek için birlikte çalışır. Araştırmalar, çift terapisine katılan pek çok çiftin zamanla ilişki doyumunda ilerleme gösterebildiğini ortaya koyuyor. Bu süreç zaman, açık iletişim ve çoğu zaman profesyonel destek gerektirir.

Mutlu bir ilişkide aldatma olur mu?

Olabilir. Araştırmalar aldatmanın yalnızca ilişkideki memnuniyetsizlikle değil; çeşitlilik ihtiyacı, benlik saygısı, öfke ya da koşullar gibi farklı nedenlerle de ilişkili olduğunu gösteriyor. Bu nedenle aldatmayı tek bir nedene bağlamak çoğu zaman yanıltıcıdır.

Aldatılmak travma yaratır mı?

Aldatılmak bazı kişilerde travma sonrası stres belirtilerine benzer tepkilere yol açabilir: istemsiz anılar, sürekli tetikte olma, uyku sorunları ve yoğun duygusal dalgalanmalar. Bu tepkiler zamanla azalabilir; uzun sürüyor ya da hayatı zorlaştırıyorsa bir uzmandan destek almak önerilir.

Aldatılan kişi bu süreçte kendine nasıl destek olabilir?

Öfke, üzüntü ve şaşkınlık gibi yoğun duygular yaşamak doğaldır. Duyguları bastırmak yerine güvenilir biriyle paylaşmak, aceleyle büyük kararlar almamak, uykuya ve bedensel bakıma özen göstermek ve gerektiğinde bir psikologdan destek almak iyileşmeyi kolaylaştırır.

Aldatma sonrası çift terapisi işe yarar mı?

Çift terapisi, aldatmanın ardındaki ilişki dinamiklerini anlamaya, güven ve iletişim sorunları üzerinde çalışmaya yardımcı olabilir. Araştırmalar bu alanda umut verici sonuçlar gösteriyor; ancak sonuç büyük ölçüde iki tarafın da sürece gönüllü ve dürüst katılmasına bağlıdır.

Kaynaklar

Okumaya devam edin

Uzman desteği: İlişkinizde zorlandığınız konularda uzman klinik psikologlarımızla görüşebilirsiniz. Online terapi için başvurun →

Uzman desteği almak için bir adım atın.

Uzman klinik psikologlarımızı tanıyın, workshoplarımıza göz atın.