Size hep soğuk ve ilgisiz davranan kişilerle mi ilişki yaşıyorsunuz?
Sürekli size değersiz hissettiren insanlara mı ilgi duyuyorsunuz?
Sizi yoran bir ilişkiyi bile bitirmekte zorlanıyor musunuz?
İlişkilerinizde hep aynı döngülere mi giriyorsunuz?
Size bu kısır döngüleri yaşatan kalıplar “şemalarınız” olabilir.
Bu yazıda "şemalar hayatıma ve ilişkilerime nasıl yansıyor?" ve "uyumsuz şemalarımla nasıl baş edebilirim?" gibi sorularınıza yanıt bulacaksınız.

Şema nedir?
Şema; kendinizi ve dünyayı anlamlandırmanızı sağlayan, çocuklukta başlayıp yaşam boyu tekrar eden kalıplardır. Şemalar bilişsel istikrarı sürdürmeyi sağlar ve kişiyi doğru olduğunu düşündüğü şeylere hızlıca götürür. Ancak yaşamın ilerleyen dönemlerinde şemalar, insanın kendine ve dünyaya yönelik hatalı değerlendirmeler yapmasına sebep olur. Bu nedenle şemalar uyum bozucu olmaya başlar ve işlevselliğinizi bozar.
İlişkilerimiz Üzerinde Etkili Şemalar
Terk Edilme Şeması
Bu şemaya sahip kişiler, diğer insanların ihtiyaçlarını karşılama konusunda güvenilmez olduğuna; kendilerine duygusal destek, yakınlık ve koruma sunulmayacağına inanır. Bir gün terk edileceklerini ve yapayalnız kalacaklarını düşünürler.
Öfke patlamalarının olduğu, ebeveynlerin boşandığı, vefat ettiği veya tutarsız davrandığı aile ortamları bu şemanın oluşumuna sebep olabilir.
Terk edilme şemasının ilişkilere yansıması
Birkaç günlük ayrılıklara bile dayanmakta zorlanırsınız.
Partnerinizden sürekli haberdar olmak istersiniz.
Kıskanç ve sahiplenici olursunuz.
Tartışmalarınızın ayrılıkla sonlanmasından korkarsınız.
Partneriniz sizden biraz uzaklaşsa bile sizi terk edeceğini düşünürsünüz.
Partneriniz mesajınıza geç cevap verirse yanlış bir şey yapıp yapmadığınızı sorgularsınız.
Partneriniz sizi yalnız bırakınca öfkelenirsiniz.
Kendinizi sık sık ilişkiniz hakkında düşünürken bulursunuz.
Terk edilme şeması nasıl değişir?
Çocukluğunuzda terk edilme deneyimi yaşadıysanız bu konuda uzman desteği alın.
Terk edilmeyle ilgili hislerinizi gözlemleyin ve anlamaya çalışın.
İlişkilerinizi gözden geçirin ve tekrarlayan örüntüleri netleştirin.
Bağlanmayan ve tutarsız partnerlerden uzak durun.
Bağlanan ve tutarlı bir partnerle tanıştığınızda ona güvenmeyi deneyin ve şans verin.
Eğer yukarıdakileri tek başınıza yapmakta zorlanıyorsanız ve ilişki içerisinde yoğun olarak mutsuzluk, karamsarlık, endişe gibi hisler yaşıyorsanız bir uzmandan destek almak en etkili çözüm olacaktır.
Kusurluluk şeması
Bu şemaya sahip kişiler kusurlu, kötü, istenmeyen ve sevilmez biri olduğuna inanır.
Kendi yeteneklerini küçümseyip, eksikliklerini abartabilirler.
Eleştirel, cezalandırıcı, reddedici ve kardeşler arasında kıyaslama yapan ebeveynlerin olduğu aile ortamları bu şemanın oluşumuna sebep olabilir.
Kusurluluk şemasının ilişkilere yansıması
Partnerinizin eleştirilerine aşırı duyarlı olursunuz.
Reddedilmekten korktuğunuz için duygularınızı ifade etmekte zorlanırsınız.
Tepki almaktan çekindiğiniz için partnerinize gerçek düşüncelerinizi söyleyemezsiniz.
Sizi değersiz hissettiren kişilere ilgi duyarsınız.
Kendinizi partnerinizle kıyaslayabilirsiniz.
Küçük bir hata yapsanız bile kendinizi çok mahcup hissedersiniz.
Kimsenin sizinle ilişki kurmak istemeyeceğini düşünebilirsiniz.
Haklı olsanız bile özür dileyebilirsiniz.
Kusurluluk şeması nasıl değişir?
Çocukluğunuzdaki kusurluluk ve utanç hislerinizi anlamaya çalışın.
Kusur olarak gördüğünüz ve değerli bulduğunuz özelliklerinizi listeleyin.
Memnun olmadığınız ve değişmesi mümkün olan özelliklerinizi değiştirmek için
program yapın.
Sizi eleştiren yakınlarınıza mektup yazın.
Yakın ilişkilerinizde daha doğal ve samimi olmayı deneyin.
Size kötü davranılmasına izin vermeyin.
Eğer ilişki içerisinde yoğun olarak mutsuzluk, karamsarlık ve endişe gibi belirtiler yaşıyorsanız bir uzmandan destek almayı deneyebilirsiniz.
Özetle, ilişkilerde aynı döngüleri yaşamanızın sebebi şemalarınız olabilir. Şemalarınıza meydan okumadan kısır döngüden çıkmanız zor olacaktır. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek
isteyenler için kitap önerileri:
Hayatı Yeniden Keşfedin: Young ve Klosko
Şema terapi ayırıcı özellikler: Rafaeli, Young ve Bernstein
Beni sev terk etme: Michelle Skeen
Mindfulness ve şema terapi: Ger Schurink
Daha fazla bilgi edinmek için workshop önerileri:
İnsan Zihnindeki Şemaların Romantik İlişkilere Yansıması, Uzman Klinik Psikolog Deniz Çalı
Şema Terapi Işığında Duygusal Zorluklarla Başa Çıkma Teknikleri, Uzman Psikolog Işıl Özüak Tunca
İnsan Zihnindeki Şemalar ve Anlatmak İstedikleri, Uzman Psikolog Işıl Özüak Tunca
Şemalar nasıl oluşur?
Şema terapinin kurucusu psikolog Jeffrey Young’a göre şemalar, çocuklukta temel duygusal ihtiyaçlarımız yeterince karşılanmadığında gelişir. Bu ihtiyaçlar arasında güvenli bir bağ, sevgi ve kabul görmek, özerklik, duygularını ifade edebilmek, oyun ve kendiliğindenlik ile sağlıklı sınırlar yer alır. Örneğin sürekli eleştirilen bir çocuk “Ben yeterince iyi değilim” inancını, duygusal olarak ulaşılamayan bir ebeveynle büyüyen bir çocuk ise “İhtiyaçlarım karşılanmayacak” inancını geliştirebilir.
Bu inançlar o dönemde çocuğun içinde bulunduğu koşullara uyum sağlamasına yardım eder. Sorun, yetişkinlikte koşullar değiştiği hâlde şemaların aynı şekilde çalışmaya devam etmesidir. Şemalar bir tür duygusal mercek gibidir: Yeni ilişkilere, yeni insanlara ve yeni durumlara hep aynı merceğin ardından bakarız.
İlişkileri etkileyen diğer şemalar
Terk edilme ve kusurluluk şemaları en bilinenler olsa da ilişkilerde sık karşılaşılan başka şemalar da vardır:
Duygusal yoksunluk: Kimsenin sizi gerçekten anlamayacağına, desteklemeyeceğine ya da sizinle ilgilenmeyeceğine dair derin bir inanç. Bu şemaya sahip kişiler ihtiyaçlarını dile getirmekte zorlanır, sonra da ihtiyaçları karşılanmadığı için yalnız hisseder.
Güvensizlik ve kuşkuculuk: Başkalarının eninde sonunda sizi inciteceği, kandıracağı ya da kullanacağı beklentisi. Bu şema yakınlaşmayı zorlaştırır ve partnerin her davranışında gizli bir niyet aramaya yol açabilir.
Boyun eğicilik: Çatışmadan ya da reddedilmekten korktuğu için kendi isteklerini sürekli geri plana atmak. Zamanla içten içe öfke ve tükenmişlik birikir.
Kendini feda: Başkalarının ihtiyaçlarını her zaman kendininkinin önüne koymak. Dışarıdan bakıldığında fedakârlık gibi görünse de kişinin kendi ihtiyaçlarını görünmez kılar.
Onay arayıcılık: Değerini başkalarının beğenisine ve onayına bağlamak. İlişkide “gerçek ben” yerine beğenilecek bir versiyonu sunmaya çalışmak.
Şemalarla baş etme biçimleri
Şemalar tetiklendiğinde genellikle üç farklı şekilde tepki veririz. Bu tepkiler o an bizi korur ama uzun vadede şemayı güçlendirir:
Teslim olmak: Şemayı doğru kabul edip ona uygun davranmak. Örneğin kusurluluk şeması olan biri, kendisini küçümseyen partnerlere yönelebilir.
Kaçınmak: Şemanın tetiklenebileceği her durumdan uzak durmak. Terk edilme korkusu olan biri yakın ilişkilerden tamamen kaçınabilir.
Aşırı telafi etmek: Şemanın tam tersi gibi davranmak. Değersiz hissettiği için sürekli üstün görünmeye çalışmak ya da kontrol edilme korkusuyla partnerini kontrol etmek buna örnektir.
Şema kimyası: Neden hep aynı tip insana çekiliriz?
Birçok kişi “Neden hep aynı tip insanlarla ilişki kuruyorum?” diye sorar. Şema terapide buna “şema kimyası” denir. Tanıdık olan, sağlıklı olmasa bile güvenli hissettirir. Çocuklukta duygusal olarak ulaşılamayan bir ebeveynle büyüyen biri, yetişkinlikte mesafeli partnerlere güçlü bir çekim duyabilir. Bu çekim çoğu zaman “ilk görüşte aşk” gibi yoğun bir his olarak yaşanır.
Bu nedenle bir ilişkinin başındaki aşırı yoğun çekim, her zaman doğru kişiyi bulduğumuz anlamına gelmez. Bazen yalnızca eski bir yaranın tanıdık bir yüzle yeniden canlandığını gösterir. Kendi örüntülerinizi fark etmek için ilişkiler ve bağlanma yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Şema modları: Anlık duygu hâlleri
Şemalar kalıcı inançlarken, şema modları o an içinde bulunduğumuz duygusal hâli ifade eder. Bir tartışma sırasında birden küçük, çaresiz ve korkmuş hissetmek “kırılgan çocuk” modunun; kendinize acımasızca yüklenmek “cezalandırıcı ebeveyn” modunun belirtisi olabilir. Duygularınızı tamamen kapatıp hiçbir şey hissetmiyormuş gibi olmak ise “kopuk korungan” moduna işaret eder.
Şema terapinin amacı, bu modların yanında “sağlıklı yetişkin” modunu güçlendirmektir. Sağlıklı yetişkin, içinizdeki çocuğun duygularını fark eder, onu yatıştırır ve dengeli kararlar verir. Yani duygularınızı yok saymadan ama onların sizi yönetmesine de izin vermeden hareket edebilirsiniz.
Şemanız tetiklendiğinde neler yapabilirsiniz?
Adını koyun: “Şu an terk edilme şemam tetiklendi” demek bile duygunun yoğunluğunu azaltır.
Bugünü geçmişten ayırın: Kendinize “Bu tepki şimdiki duruma mı, yoksa geçmişte yaşadıklarıma mı ait?” diye sorun.
Bedeninizi sakinleştirin: Yavaş ve derin nefesler, tetiklenen sinir sistemini yatıştırmaya yardım eder.
Hemen tepki vermeyin: Yoğun bir duygu anında mesaj atmak ya da karar vermek yerine bir süre bekleyin.
İhtiyacınızı ifade edin: Suçlamak yerine ne hissettiğinizi ve neye ihtiyaç duyduğunuzu açıkça söyleyin.
Şema terapide neler olur?
Şema terapi sürecinde önce kişinin hangi şemalara sahip olduğu ve bu şemaların nereden geldiği birlikte keşfedilir. Ardından bilişsel tekniklerle şemaları destekleyen düşünceler sorgulanır. İmgeleme çalışmaları ve sandalye çalışmaları gibi duygu odaklı tekniklerle geçmişte karşılanmayan ihtiyaçlar ele alınır. Terapist, “sınırlı yeniden ebeveynlik” adı verilen bir yaklaşımla terapi ilişkisi içinde güvenli bir bağ sunar. Son aşamada da yeni öğrenilenler günlük hayata ve ilişkilere taşınır.
Araştırmalar, şema terapinin özellikle uzun süredir devam eden ilişki sorunları ve kişilik örüntüleriyle çalışmada etkili olduğunu gösteriyor. Köklü inançlarınızla çalışmaya başlamak isterseniz uzmanlarımızın Kök İnançlarla Yüzleşmek workshopuna göz atabilirsiniz.
Kendinize sorabileceğiniz sorular
İlişkilerimde en çok hangi durumlar beni yoğun biçimde etkiliyor?
Bu duygular bana çocukluğumdan tanıdık geliyor mu?
Hangi tip insanlara karşı açıklanamaz bir çekim duyuyorum?
Şemam tetiklendiğinde genellikle teslim mi oluyorum, kaçıyor muyum, yoksa karşı mı saldırıyorum?
Çocukken hangi duygusal ihtiyacım karşılanmadı ve bugün o ihtiyacı nasıl karşılayabilirim?
Bu yazı Kasım 2026’da Affekt editörleri tarafından güncellenmiş ve genişletilmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Şema terapi nedir, kimler için uygundur?
Şema terapi, çocuklukta oluşan ve yetişkinlikte tekrar eden kalıpları fark edip dönüştürmeyi amaçlayan bütünleyici bir terapi yaklaşımıdır. Özellikle ilişkilerde aynı döngüleri yaşayanlar ve uzun süredir devam eden duygusal zorlukları olanlar için uygun olabilir.
Hangi şemalara sahip olduğumu nasıl anlarım?
İlişkilerinizde tekrar eden duygu ve davranışlarınızı gözlemlemek size ipucu verir. Daha net bir tablo için şema terapi alanında eğitimli bir uzmanın değerlendirmesi ve ölçekler yardımcı olur.
Şemalar tamamen değişebilir mi?
Şemalar uzun süredir var olduğu için değişim zaman alır; ancak farkındalık ve düzenli çalışmayla etkileri belirgin biçimde azalabilir. Amaç şemanın tetiklendiği anları fark edip ona farklı ve daha sağlıklı yanıtlar verebilmektir.
Şema terapi ne kadar sürer?
Süre kişiden kişiye değişir. Şema terapi, köklü ve uzun süredir devam eden örüntülerle çalıştığı için genellikle kısa süreli terapilere göre daha uzun bir süreç olarak planlanır. Süreyi en doğru, sizi değerlendiren uzman belirleyebilir.
Şema terapi ile bilişsel davranışçı terapi arasındaki fark nedir?
Şema terapi, bilişsel davranışçı terapiden doğmuştur ama ona bağlanma kuramı, duygu odaklı teknikler ve çocukluk deneyimleriyle daha derin bir çalışma ekler. Yalnızca bugünkü düşüncelere değil, bu düşüncelerin çocuklukta nasıl biçimlendiğine de odaklanır.
Okumaya devam edin
Uzman desteği: İlişkilerinizdeki tekrar eden döngüleri uzman psikologlarımızla birlikte ele alabilirsiniz: Online terapi için başvurun →
Psikolog Sezanur Arslantürk