top of page

Beslenmeniz yaşlanmanızı etkiliyor mu ?

Yaşlı bireyler 2030 yılına kadar nüfusun %20'sini temsil edeceği ve bunların yarısı obez olacağı düşünülmektedir. Genel yaşam süresinde belirgin bir artış yaşıyor olsak da obezite ile şiddetlenen yaşlanma ile ilişkili kronik hastalıklar, bu “kazanılan yıllar” boyunca yaşam kalitesini derinden etkilemektedir. Bu nedenle, sağlıklı yaşlanmayı teşvik edebilecek ve obezite pandemisini azaltacak etkili stratejileri belirlemeye çalışılmaktadır. Obezite ve yaşlanma arasındaki etiyolojik benzerlikler göz önüne alındığında, obezitenin yaşlanmayı ve yaşa bağlı hastalıkları hızlandırabileceğini tahmin edilmektedir.


Obezite, artan hücresel proliferasyon yoluyla, yaştan bağımsız olarak telomer uzunluğunu etkileyen kronik sistemik inflamasyonla ilişkilidir. Telomer uzunluğu, doğumda ortalama 11 kilo baz çiftidir (kbp) ve yaşlı bireylerde 4 kbp'nin altına düşmektedir . Her hücre bölünmesinde, yaklaşık 24 ila 45 baz/y'lik bir kayıp oluşmaktadır . Bununla birlikte, telomer kısalması, her hücre bölünmesinde sabit sayıda baz çiftinin kaybolduğu doğrusal bir süreç değildir . Daha kısa telomerler, artan BKİ, yağlanma, bel-kalça oranı ve viseral aşırı yağ birikimi ile ilişkilendirilmiştir . Telomer kısalması doğal bir süreçtir, ancak obezite ile yakından ilişkili olan oksidatif stres ve inflamatuar süreçler ile hızlandırabilir . Telomerler, yüksek guanin içerikleri nedeniyle oksidatif stres hasarına karşı oldukça hassastır .


Obezite, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet ve bazı kanserler dahil olmak üzere yaşlanmayla ilişkili birçok kronik hastalık için önemli bir risk faktörüdür. Obezite aşırı beslenme ,hareketsiz yaşam tarzı, kortizol ve insülinin yükselmesine ve bazı anabolik hormonların baskılanmasına neden olur. Bu metabolik dengesizlik, abdominal yağlanmayı arttırmaktadır. Obez olan veya olmayan bireylerde yağ dokusunda farklılıklar gözlenmiştir. Daha önce obez olan hastalarda subkutan adipositlerden ölçülen telomer uzunluğunun, hiç obez olmayan hastalardan önemli ölçüde daha düşük olduğunu tespit edilmiştir Artan oksidatif stres ve inflamasyon telomerleri etkiler. Oksidatif stresin telomer yıpranmasını etkilediği düşünüldüğünden, bu ilişki gözlenen ters ilişkiden kısmen sorumlu olabilir. Bununla birlikte, yağlanma tarafından üretilen çok sayıda farklı mekanizma, telomer yıpranmasını ve uzunluğunu etkileyebilmektedir.


Beslenme bireylerin kendilerini olduğu kadar sonraki nesilleri de etkilemektedir. Yetersiz beslenme, yaşam süresini olumsuz etkileyebilecek ve kronik hastalıkların ilerlemesi ve gelişmesi için bir faktördür. Örnek olarak 1930'lardan beri kemirgenlerin laboratuvardaki yaşam sürelerinin kontrollü enerji alımı açısından gıda tüketimini dengeleyerek artırılabileceği oldukça açıktır. O zamandan beri bilim adamları, mayadan primatlara kadar farklı ve geniş spektrumlu yaşam formlarında, aşırı ve yetersiz beslenmenin etkisini araştırılmaktadır Çok sayıda çalışma, telomer uzunluğunu etkileyen değiştirilemez ve değiştirilebilir faktörleri araştırmıştır. Örneğin cinsiyet, kadınlarda erkeklerden daha uzun telomerler gözlenmektedir. Cinsiyet telomer uzunluğunu belirleyen değiştirilemez bir faktördür. Bu etki esas olarak antioksidatif etkilere aracılık eden ve orta derecede telomeraz aktivitesini indükleyen östrojen tarafından yönlendirilir. Psikolojik stres, telomeraz aktivitesini azaltarak ve reaktif oksidatif türleri artırarak telomer homeostazını etkileyen başka bir faktördür. Ayrıca beslenme faktörleri telomer uzunluğunu etkileyebilmektedir. Meyveler ve yapraklı yeşillikler, protein, omega-3 açısından zengin balıklar, kepekli tahıllar ve kırmızı şarap gibi genel sağlıklı gıdalar, yaşlanma karşıtı gıdalardır . Özellikle A, D, C, E, B12 vitaminleri, folat ve nikotinamid gibi mikro besinlerle yeterli miktarda beslenme, telomer uzunluğu ile pozitif olarak ilişkilidir. Magnezyum, çinko ve demir gibi mineraller ve omega-3 yağ asidi, polifenoller ve kurkumin gibi diğer diyet bileşenleri, telomer uzunluğunun ek modülatörleridir. Vitaminlerin telomer homeostazı üzerindeki etkilerine, antioksidan özellikleri ve DNA hasarının önlenmesi aracılık ediyor gibi görünmektedir. Sağlıklı bir diyete ek olarak, düzenli fiziksel aktivite, sürekli oksidatif stres ve inflamatuar mekanizmaları azaltarak telomer uzunluğunun korunmasına da katkıda bulunur. Ayrıca egzersizin telomeraz aktivitesini arttırdığı gösterilmiştir.


Diyetisyen Belgin SAĞIT

0 yorum

Psikolojik İyi Oluş Workshopları

Daha iyi hissetmek için göz atın.

bottom of page